Regâibiye: Regâip gecesini anlatan şiirler

Bugün üç ayın ilk Cuma gecesini, yani Regâip kandilini idrak edeceğiz. Kesin olmamakla birlikte, kâinatın övüncü efendimizin anne karnına bu gece düştükleri ve bu yüzden özel bir gece olduğu rivâyet edilir.

Kandillerde okunmak üzere şiir yazmak, edebiyatımızda bir gelenek. Mevlid kandilinde okunmak üzere mevlitler, Mirâc kandilinde okunmak üzere mirâciyeler yazılmış iken Regâip kandilinde okunmak üzere Regâibiyenin yazılmasını 18. asra kadar beklemek zorunda kaldık. Hz. Peygamber'in anne karnına düştüğü geceye, beyitlerde veya şiirlerin, özellikle mevlitlerin bir bölümünde değinilirken, bu konuyu müstakilen ele alan şiirler yoktu. 18. asırda ilk yazılan regâibiyenin ardından yazılmaya başlandı ama sayısı diğerlerine göre hâlâ çok az.

Mehmet Akkuş tarafından yayımlanan Halveti-Uşşâkî şeyhi Salâhî Efendi'nin (ö. 1783) Regâibiye'si bilinen en eski şiir. Âlim Yıldız'ın tanıttığı Üsküdarlı Sâfî'nin (ö. 1901) Leyle-i Regâib başlıklı şiirinden başka Hakan Yekbaş'a göre; Receb Vahyî, Kemâlî Efendi, Ârif Süleyman Bey, Mehmed Fevzî Efendi, Şemseddin Canpek'in de regâibiyeleri var.

Üsküdarlı Sâfî, iyi bir şair olduğu halde devrin muhaliflerinden birinin yakını olduğu için hak ettiği şöhrete ulaşamadığı, görmezden gelindiği söylenir. Genç yaşta vefat etmesine ve neredeyse birkaç şiiri olmasına rağmen Nâmık Kemal, Muallim Nâci, Süleyman Nazif ve Rıza Tevfik tarafından övülen Sâfî'nin şiirlerinden sufi-meşrep olduğu anlaşılır.

Sâfî'nin Leyle-i Regâib'i

Prof. Dr. Alim Yıldız hocamızın tanıttığı Üsküdarlı Sâfî'nin regâibiyyesi, dört bentten oluşan bir müseddes. Bentlerden oluşan nazım biçimleri, özellikle birden fazla anlatılacak yönü olan konularda şiir yazmaya çok müsait. Şair de bu şiirin ilk bendinde, Hz. Peygamberin anne karnına düşmesini ve cihanın onun beklemesini anlatır. İkinci bentte, gecenin öneminden bahsederek kutlanmasını ister. Üçüncü bentte, Hz. Peygamber'in özelliklerinden ve öneminden bahseder. Son bentte ise âdeta bu şiiri neden yazdığını açıklar, ne kadar gayret etse de lâyık olduğu şekilde anlatamayacağını söyler ve Allah'a dua ederek şiirini tamamlar. Sâfî, bu şiiriyle kendisinden sonra regâibiyye yazacaklara güzel bir örnek sunar.

Düzyazı ile birkaç sayfada anlatılabilecek şeyleri dört bende sığdıran Sâfî'nin bu güzel şiirini ve günümüz Türkçesini bu mübarek geceyi yâd etmeye vesile olmak niyeti ile verelim.

Düşdü sadef-i rahme bu şeb ol dür-i yektâ
Cibrîl nidâ etti ki el-leyletü hublâ
Ümmîd tulûı bürüdü kevn ü mekânı
A'yân-ı cihân muntazırı oldu ser-â-pâ
Hak eyledi ol nüsha-ı kübrâya riâyet
Kondu bu gece mahfazaya âyet-i rahmet

O benzersiz inci bu gece rahim sadefine düştü. Cebrail [o geceyi] "Geceler gebedir." diye seslendi [müjdeledi]. Ümit aydınlığı dünyayı kuşattı. Cihanın tüm gözleri [tüm varlıklar] ise [Hz. Peygamber'in] yolunu gözlemeye [doğacağı günü beklemeye] başladı.

Allah o büyük insanı yüceltti ve korudu. Bu gece, rahmet âyetleri saklama ve koruma kutusuna konuldu.

Olsun bu gece şu'le-feşân gökde sitâre
Dönsün bu gece meş'aleye yerde minâre
Zîrâ bu mübârek gece olmaz müteşâbih
Sâir geceye belki umûmuyla nehâre
Geldi bu gece müjde-i ikbâl-i saâdet
Oldu bu gece mebde-i sad-fecr-i selâmet

Bu gece gökyüzünde yıldızlar ışıklar saçsın, gökleri aydınlatsın. Yeryüzünde ise minareler birer meşale gibi yansın, yeryüzünü aydınlatsın. Çünkü bu gece bir başka geceye benzemiyor. Diğer gecelere göre gündüz gibi.

[Çünkü] bu gece mutluluk günlerinin müjdesi geldi. Bu gece binlerce kurtuluş güneşinin doğduğu an oldu.

Kimdi olacak zîver-i gehvâre-i maksûd
Kimdi olacak devlet ü ikbâl ile meşhûd
Ol zât-ı mükerremdi ki elkâb-ı güzîni
Serdâr-ı kirâme-i rusül Ahmed ü Mahmûd
Mûcib-i tekevvünü bütün arz u semânın
En sevgili peygamber-i zî-şân-ı Hudâ'nın

Maksat beşiğinin süsü kim olacaktı? Talih ve saadet günlerinin habercisi kimdi? O öyle kutlu biri idi ki onun seçkin lakabı, büyük peygamberlerin önderi Ahmed ve Mahmud idi.

[O] tüm arz ve semânın yaratılmasının sebebi olan yüce Allah'ın en çok sevdiği şan sahibi peygamberi idi.

Vasf etdi kitâbında onu Hazret-i Sübhân
Vasf eyleyemez hakkı ile olsa da sühbân
Meydânda hakîkat duruyor gün gibi îşân
Şâirle Hudâ nerde kalır şi'r ile Kur'ân
Sâfî ederiz cümlece eltâfını me'mûl
Zîrâ olur eltâfı onun cümleye mebzûl

Sübhan olan Allah, peygamberinin özelliklerini Kur'ân'da anlattı. [O kadar güzel anlattı ki Hz. Peygamber'in] hiçbir arkadaşı [ve de şairler] onun özelliklerini böyle güzel ve eksiksiz anlatamazdı. Hakikat meydanda apaçık bir şekilde duruyor. Allah'ın Kur'ân'ı ile bir şairin şiiri [hiç mukayese edilir mi?]

Ey Sâfî, biz sadece Allah'ın lütûflarına, ihsanlarına ulaşmayı ümit ederiz. Çünkü onun lütûfları hepimize yetecek kadar boldur.

Merhameti sonsuz olan Allah'ın lütûfları ve ihsanlarına ulaşanlardan olmak niyazı ile kandiliniz mübarek olsun.




Bu yazıyı, Facebook'ta paylaşayım...

Bu yazıyı, Twitter'da paylaşayım...

Bu yazıyı, LinkedIn'de paylaşayım...

Bölümler

Yazılarım

Yazılarımı okuyabileceğiniz sayfadır.

Kitaplarım

Kitaplarımı görebileceğiniz sayfadır.

Basında

Basındaki haberleri görebileceğiniz sayfadır...

Etkinlikler/Takvim

Tüm etkinlik, toplantı ve konuşmalarımın haberini takip edebileceğiniz sayfadır.

Videolar

Modern zamanların dünyasını anlamak

12:00 Hakim "Millet Modu" Kavramından Ne Anlamalıyız?
16:00 Osmanlı "Hakim Millet" Kavramını Nasıl Kullanıyordu?
19:00 Günümüzde "Hakim Millet" Kavramından Söz Edebilir miyiz?
22:00 Rus Modernleşmesi Türk Modernleşmesini Nasıl Etkiledi?
26:00 Osmanlı ve Türkiye Modernleşmesini Zorlayan Etkenler Neler?
31:30 Muhafazakarlık Bir Dindarlık mı?
33:45 Günümüzde Toplum Muhafazakarlığı Nasıl Anlıyor?
36:30 Modern Zamanda Yaşayıp Modern Olmamak Mümkün mü?
40:00 Değişim ve Dönüşüm Kavramlarının Toplumsal Etkileri
46:00 Kapitalizm, Toplumu ve Kültürü Nasıl Etkiler?
48:30 Kapitalizm Demokrasi İçin Bir Tehdit mi?
50:00 Kapitalizme Rağmen Yeni Bir Dünya İnşa Edebilir miyiz?
52:00 Kapitalizmin Toplum ve Birey Üzerindeki Etkileri
54:30 Teknoloji Kapitalizmi Nasıl Etkiliyor?
56:30 Yapay Zeka Kapitalizmi Etkiler mi?
01:03:00 Kapitalist Ekonomik Sistemde Toplum, Devlet ve Sermaye
01:08:00 Toplum, Devlet ve Sermaye Arasındaki İlişki
01:12:00 Modern Dünyada Ulus İnşa Edilirken İddia Edilirken Nedir?
01:15:00 Modern Dünyada Toplum, Devlet ve Sermaye Arasındaki İlişki
01:25:00 Uluslararası Şirketler Devletleri Nasıl Etkiliyor?
01:28:00 Kapitalizm Kendi Çelişkilerini Aşmak İçin Nasıl Modeller Üretti?
01:29:30 Kapitalizmde "Arz-Talep" Dengesi Var mı?
01:33:00 Sosyal Medya Ulus İçin Bir Tehdit midir?

Türkçenin serüveni

02:00 Türkçenin Tarihsel Gelişimi
04:00 Türk Dilinin Dünü ve Bugünü
05:30 Ön Türkçe Ne Zaman Ortaya Çıktı?
07:00 Türk Dilinin Tarihi Dönemleri ve Gelişimi
18:00 Göktürk Anıtlarında Çincenin Bir Etkisi Var mı?
21:00 Göktürk Yazıtları ve Uygur Metinleri
24:00 Orhun Yazıtları Türkçe İçin Neden Önemli?
27:30 Uygurlarla Birlikte Türkçede Neler Değişti?
34:00 Dini Metinler Türkçeyi Nasıl Şekillendirdi?
44:00 Türkler Müslüman Olduktan Sonra Türkçe Nasıl Şekillendi?
47:15 Cengiz Han Türk Dil Yapısını Nasıl Etkiledi?
56:00 Türkçe Ne Zaman Yazı Dili Haline Geldi?
01:00:00 Harezm Türkçesi Nasıl Bir Dil?
01:11:00 Türkçe 20. Yüzyıla Kadar Nasıl Gelişim Gösterdi?
01:16:00 Lehçe, Şive ve Ağız Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
01:29:00 Türk Dilinin Dünü ve Bugünü
01:34:00 Türk Dilinin Tarihi Dönemleri ve Gelişimi
01:38:00 Türk Dünyası İçin "Türkiye Türkçesi" Ne Anlam İfade Ediyor?

ismailgulec.net