Regâibiye: Regâip gecesini anlatan şiirler

Bugün üç ayın ilk Cuma gecesini, yani Regâip kandilini idrak edeceğiz. Kesin olmamakla birlikte, kâinatın övüncü efendimizin anne karnına bu gece düştükleri ve bu yüzden özel bir gece olduğu rivâyet edilir.

Kandillerde okunmak üzere şiir yazmak, edebiyatımızda bir gelenek. Mevlid kandilinde okunmak üzere mevlitler, Mirâc kandilinde okunmak üzere mirâciyeler yazılmış iken Regâip kandilinde okunmak üzere Regâibiyenin yazılmasını 18. asra kadar beklemek zorunda kaldık. Hz. Peygamber'in anne karnına düştüğü geceye, beyitlerde veya şiirlerin, özellikle mevlitlerin bir bölümünde değinilirken, bu konuyu müstakilen ele alan şiirler yoktu. 18. asırda ilk yazılan regâibiyenin ardından yazılmaya başlandı ama sayısı diğerlerine göre hâlâ çok az.

Mehmet Akkuş tarafından yayımlanan Halveti-Uşşâkî şeyhi Salâhî Efendi'nin (ö. 1783) Regâibiye'si bilinen en eski şiir. Âlim Yıldız'ın tanıttığı Üsküdarlı Sâfî'nin (ö. 1901) Leyle-i Regâib başlıklı şiirinden başka Hakan Yekbaş'a göre; Receb Vahyî, Kemâlî Efendi, Ârif Süleyman Bey, Mehmed Fevzî Efendi, Şemseddin Canpek'in de regâibiyeleri var.

Üsküdarlı Sâfî, iyi bir şair olduğu halde devrin muhaliflerinden birinin yakını olduğu için hak ettiği şöhrete ulaşamadığı, görmezden gelindiği söylenir. Genç yaşta vefat etmesine ve neredeyse birkaç şiiri olmasına rağmen Nâmık Kemal, Muallim Nâci, Süleyman Nazif ve Rıza Tevfik tarafından övülen Sâfî'nin şiirlerinden sufi-meşrep olduğu anlaşılır.

Sâfî'nin Leyle-i Regâib'i

Prof. Dr. Alim Yıldız hocamızın tanıttığı Üsküdarlı Sâfî'nin regâibiyyesi, dört bentten oluşan bir müseddes. Bentlerden oluşan nazım biçimleri, özellikle birden fazla anlatılacak yönü olan konularda şiir yazmaya çok müsait. Şair de bu şiirin ilk bendinde, Hz. Peygamberin anne karnına düşmesini ve cihanın onun beklemesini anlatır. İkinci bentte, gecenin öneminden bahsederek kutlanmasını ister. Üçüncü bentte, Hz. Peygamber'in özelliklerinden ve öneminden bahseder. Son bentte ise âdeta bu şiiri neden yazdığını açıklar, ne kadar gayret etse de lâyık olduğu şekilde anlatamayacağını söyler ve Allah'a dua ederek şiirini tamamlar. Sâfî, bu şiiriyle kendisinden sonra regâibiyye yazacaklara güzel bir örnek sunar.

Düzyazı ile birkaç sayfada anlatılabilecek şeyleri dört bende sığdıran Sâfî'nin bu güzel şiirini ve günümüz Türkçesini bu mübarek geceyi yâd etmeye vesile olmak niyeti ile verelim.

Düşdü sadef-i rahme bu şeb ol dür-i yektâ
Cibrîl nidâ etti ki el-leyletü hublâ
Ümmîd tulûı bürüdü kevn ü mekânı
A'yân-ı cihân muntazırı oldu ser-â-pâ
Hak eyledi ol nüsha-ı kübrâya riâyet
Kondu bu gece mahfazaya âyet-i rahmet

O benzersiz inci bu gece rahim sadefine düştü. Cebrail [o geceyi] "Geceler gebedir." diye seslendi [müjdeledi]. Ümit aydınlığı dünyayı kuşattı. Cihanın tüm gözleri [tüm varlıklar] ise [Hz. Peygamber'in] yolunu gözlemeye [doğacağı günü beklemeye] başladı.

Allah o büyük insanı yüceltti ve korudu. Bu gece, rahmet âyetleri saklama ve koruma kutusuna konuldu.

Olsun bu gece şu'le-feşân gökde sitâre
Dönsün bu gece meş'aleye yerde minâre
Zîrâ bu mübârek gece olmaz müteşâbih
Sâir geceye belki umûmuyla nehâre
Geldi bu gece müjde-i ikbâl-i saâdet
Oldu bu gece mebde-i sad-fecr-i selâmet

Bu gece gökyüzünde yıldızlar ışıklar saçsın, gökleri aydınlatsın. Yeryüzünde ise minareler birer meşale gibi yansın, yeryüzünü aydınlatsın. Çünkü bu gece bir başka geceye benzemiyor. Diğer gecelere göre gündüz gibi.

[Çünkü] bu gece mutluluk günlerinin müjdesi geldi. Bu gece binlerce kurtuluş güneşinin doğduğu an oldu.

Kimdi olacak zîver-i gehvâre-i maksûd
Kimdi olacak devlet ü ikbâl ile meşhûd
Ol zât-ı mükerremdi ki elkâb-ı güzîni
Serdâr-ı kirâme-i rusül Ahmed ü Mahmûd
Mûcib-i tekevvünü bütün arz u semânın
En sevgili peygamber-i zî-şân-ı Hudâ'nın

Maksat beşiğinin süsü kim olacaktı? Talih ve saadet günlerinin habercisi kimdi? O öyle kutlu biri idi ki onun seçkin lakabı, büyük peygamberlerin önderi Ahmed ve Mahmud idi.

[O] tüm arz ve semânın yaratılmasının sebebi olan yüce Allah'ın en çok sevdiği şan sahibi peygamberi idi.

Vasf etdi kitâbında onu Hazret-i Sübhân
Vasf eyleyemez hakkı ile olsa da sühbân
Meydânda hakîkat duruyor gün gibi îşân
Şâirle Hudâ nerde kalır şi'r ile Kur'ân
Sâfî ederiz cümlece eltâfını me'mûl
Zîrâ olur eltâfı onun cümleye mebzûl

Sübhan olan Allah, peygamberinin özelliklerini Kur'ân'da anlattı. [O kadar güzel anlattı ki Hz. Peygamber'in] hiçbir arkadaşı [ve de şairler] onun özelliklerini böyle güzel ve eksiksiz anlatamazdı. Hakikat meydanda apaçık bir şekilde duruyor. Allah'ın Kur'ân'ı ile bir şairin şiiri [hiç mukayese edilir mi?]

Ey Sâfî, biz sadece Allah'ın lütûflarına, ihsanlarına ulaşmayı ümit ederiz. Çünkü onun lütûfları hepimize yetecek kadar boldur.

Merhameti sonsuz olan Allah'ın lütûfları ve ihsanlarına ulaşanlardan olmak niyazı ile kandiliniz mübarek olsun.




Bu yazıyı, Facebook'ta paylaşayım...

Bu yazıyı, Twitter'da paylaşayım...

Bu yazıyı, LinkedIn'de paylaşayım...

Bölümler

Yazılarım

Yazılarımı okuyabileceğiniz sayfadır.

Kitaplarım

Kitaplarımı görebileceğiniz sayfadır.

Akademi

Akademik çalışma, tez, makale ve sunumlarımı görebileceğiniz sayfadır...

Basında

Basındaki haberleri görebileceğiniz sayfadır...

Etkinlikler/Takvim

Tüm etkinlik, toplantı ve konuşmalarımın haberini takip edebileceğiniz sayfadır.

Videolar

Mesnevi Dersleri 4. Beyit: Her kesî kû dûr mând ez asl-i hîş

Bu beyit de neyi ve neyin derdini anlatıyor. "Dinle neyden" demişti ya Mevlana, o anlatmaya biz de dinlemeye devam ediyoruz. Neyin ağzından neyin hâlini dinliyoruz.

Önce beyitte dikkatimizi çeken iki kavramın üzerinde duralım. Asıl ve rüzgâr. Onları açıklayalım, sonra beytin tamamına bakarız.

Asıl: Neyin aslı sazlık, insanın aslı ehadiyyet mertebesidir. Daha önce anlatmıştık. Asil ve asalet de aslı belli olan kimse için söylenir. Bizim toplumda asalet denilince kişinin aslı gelir akla. Asıl azmaz, azsa da tezmez sözü de bunu söyler. Anası, babası belli ise, sülalesinde hırsız, arsız uğursuz kimselerin sayısı çok az veya hiç yoksa o aileye asil aile denir.

Rüzgâr: Zaman manasınadır. Araplara göre zaman, atlas feleğinin hareketi ile güneş ve ayın dönmesi ile ortaya çıkan gece ve gündüzden ibarettir.

Zamanın hakikati tüm zamanlar ve devirlere yayılan taksim edilmesi mümkün olmayan andır.

Mesnevi Dersleri 3. Beyit: Sine hahem şarha şarha ez firak

İştiyak derdinin ne olduğunu ve başımdan neler geçtiğini anlatmak için ayrılık acısı ve elemleriyle parça parça ve delik deşik olmuş, aşk ve şevk arzusuyla dolmuş bir sine ve gönül isterim. Çünkü benim derdimi ancak böyle bir sine ve gönül sahibi anlayabilir. Bunların dışındakiler benim için yabancıdırlar.

Bu sözler hemdert olmayana hali anlatmak abes ve sırları açıklamak haram olduğuna işâret etmektedir. Özetle, âşinaların hallerini yabancılara anlatmak yasaktır.

Âlem-i ervâhdan ayrıldığını bilen ve onun derdiyle münşerih olmuş kimsedir sinesi şerha şerha olmuş kişi.

Sırları paylaşabilmek için yâr-ı hakikiden ayrılıktan dolayı sînesi pârelenmiş bir kimse arıyor Mevlana hazretleri.

ismailgulec.net