Kütüphane Medeniyeti

Osmanlılar için birçok şey söylenebilir ve söyleniyor. Osmanlı'nın bir kütüphane medeniyeti olduğunu, sadece memleketin her bir köşesinde amacına ve hedef kitlesine göre inşa edilmiş birbirinden güzel ve şirin kütüphane binaları ve o binaları dolduran her biri bir başka ustalık gerektiren baktıkça bakmaya doyulamayan ve dokunmaya kıyılamayan hat, tezhip, ebru ve cilt gibi kitap sanatları ile bezeli kitaplardan hareketle Osmanlı medeniyeti anlatılabilir dersem sanırım yanlış bir şey söylemiş olmam.

Geçen hafta açılışı yapılan hepimizi sevindiren ve gururlandıran Cumhurbaşkanlığı Külliyesi Millet Kütüphanesi bana unutmaya yüz tuttuğumuz kitapları ve kütüphaneleri yeniden hatırlattı ve heyecanlandırdı. Yazılanlara göre kütüphane 125 bin metrekare kapalı alana sahip ve aynı anda 5 bin kişiye hizmet verebilecek büyüklükte. Kütüphanede 4 milyon basılı, 120 milyonun üzerinde elektronik yayın ile 550 bin e-kitap ve nadir eser bulunuyor. Bu sayının önümüzdeki yıllarda çok daha fazla artmasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin hafızası olacağına hiç şüphemiz yok.

Ömrü kitaplar arasında geçen biri olarak bu haber karşısında heyecanlanmamam ve duygulanmamam mümkün mü?

Osmanlı Kütüphaneleri ve Prof. Dr. İsmail Erünsal

Bugün dünyada Osmanlı kütüphaneleri denildiğinde akla gelen ilk isim muhterem hocam Prof. Dr. İsmail Erünsal ve onun geçen hafta üçüncü baskısı yapılan Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik isimli başucu ve başvuru eseri olan şaheseri.

Osmanlıların İznik'i fethettiğinde yaptığı ilk işlerden biri de bir medrese kurmak ve başına da Davud-ı Kayserî'yi getirmek oldu. Böylece dolaylı yoldan da olsa ilk kütüphane kurulmuş oldu. O dönemde birkaç dolap olan kitaplıklar birkaç asır geçmeden müstakil binalara dönüşecekti. II. Murad'ın müftüsü ve ilk şeyhülislam olan Molla Fenarî'nın (ö. 1431) vefat ettiğinde ardında 10.000 cilt kitap bırakması kısa sürede gelinen noktayı göstermesi bakımından oldukça önemli.

Kuruluş yıllarında yeni inşa edilen camii ve medreselerde bulunan kütüphaneler zamanla ihtiyacın ve kitap sayısının artması ile müstakil binalara dönüşmeye başladı. Fatih dönemi ilk müstakil kütüphanelerin yapıldığı dönem oldu. Topkapı Sarayı inşa edilirken kütüphane binası da unutulmamıştı. Hatta devrin meşhur alimlerinden Molla Lütfi bu kütüphanede hafız-ı kütüp olarak da çalışmıştı.

Devrinin popüler isimlerinden Molla Lütfi ile Fatih arasında cereyan eden bir olay anlatılır kitaplarda.

Fatih bir gün kütüphaneye gelir ve Molla'dan bir kitap ister. Ancak Fatih'in istediği kitap birazcık yukarıdadır ve Molla'nın boyu kitabı almaya yetmez. Yerde gördüğü bir mermer parçasının üzerine basarak aldığı kitabı Fatih'e uzatır. Fatih bunun üzerine Molla'ya çıkışır:

- Sen ne yaptın? O taşın ne olduğunu biliyor musun? Bu taş Hz. İsa Efendimizin doğduğunda konulduğu taştır. Sen nasıl o taşa basarsın?

Molla Lütfi hiçbir şey demeden işine devam eder. Kütüphanede masaları ve kitapları sildiği her tarafı delik deşik kirli bir bezi getirip Fatih'in dizine koyar. Bunun üzerine Fatih rahatsız olup

- Ne idersin be adam?

Diye çıkışacak olur. Molla Lütfi'nin cevabı gecikmez:

- Devletli padişahım, niçün huzursuz olursunuz? Bu bez Hz. İsa Efendimizin beşiğinin bezidir.

Molla Lütfi hazır cevaplılığı ve çıkışlarıyla kendisine düşman biriktirme konusunda mahirdir ve onun bu mahareti idama götürecektir.

Fatih'ten sonra sultanlar kütüphaneyi büyütür, kitapların sayısını artırır.

Sadece padişahlar değil, paşalar da kütüphane inşa ederler sonraki asırlarda. Neredeyse kütüphanesi olmayan merkez kalmaz İmparatorluk sınırları içinde. II. Mahmud'un dört bir tarafta yaptırdığı kutu gibi kütüphaneler meşhurdur mesela.

İsmail Erünsal Hocamızın kitabının önemi şu: Siz dünyanın en güzel kütüphanelerini yapsanız bile birileri yazmazsa hiç olmamış gibi oluyor. Bugün Osmanlılarda olmadığı söylenen birçok şey hakkında yeterince araştırma yapılmadığı için yok veya az var diye biliyoruz. İsmail Erünsal'ın bu kitabı mezara konulmuş bir ölüyü adeta dirilttiği için önemli. Binalar kadar o binaları anlatan kitaplar da önemli.

Prof. Dr. İsmail Erünsal Hocamın muhteşem eserini okuduktan sonra akla gelecek;

"Osmanlılar kütüphane medeniyeti idi. Peki siz onların mirasçıları ve devamısınız. Sizin kütüphaneleriniz nerede?

Sorusuna verilecek en güzel cevaplardan biri Cumhurbaşkanlığı Külliyesi Millet Kütüphanesi'dir.

Böyle büyük ve haşmetli bir yapının okurunun bol olacağına ve ülke ilim hayatına hizmet edeceğine kuşkumuz yok. Ümidim ve duam şudur ki kütüphanede ciltçilik, ebru, tezhip, hat gibi kurslar açılarak geleneksel ve modern kitap sanatlarının ihya edileceği atölyelerin kurulması.

İnşallah o da olur. Emeği geçen herkesi can u gönülden tebrik ediyorum.





Bu yazıyı, Facebook'ta paylaşayım...

Bu yazıyı, Twitter'da paylaşayım...

Bu yazıyı, LinkedIn'de paylaşayım...

Bölümler

Yazılarım

Yazılarımı okuyabileceğiniz sayfadır.

Kitaplarım

Kitaplarımı görebileceğiniz sayfadır.

Basında

Basındaki haberleri görebileceğiniz sayfadır...

Etkinlikler/Takvim

Tüm etkinlik, toplantı ve konuşmalarımın haberini takip edebileceğiniz sayfadır.

Videolar

İslam Tıbbı

İslâm tıbbı; nebevî tıbbı, antik dünyadan tevarüs edilen tıp geleneklerini ve özellikle Yunan tıbbını, İslâm’ın yayıldığı coğrafyalarda cari olan halk tıplarını ve okült uygulamaları da içeren hayli zengin bir tıp geleneğinin adıdır. Kendi başına sahip olduğu büyüleyiciliğe ilaveten İslâm tıbbı, modern Batı tıbbının temellerinin şekillendiği Avrupa’ya etki etmesi sebebiyle de ayrıca önemlidir. Zira İslâm tıbbı geç Orta çağ ve modern dönemin başlarında Avrupa’da tıp eğitiminin esasını oluşturmuştur. İslâm tıp tarihi alanındaki en velut yazarlar arasında kabul edilen Emilie Savage-Smith ve Peter E. Pormann’ın kaleme aldığı bu çalışma, Batı’da İslâm tıbbına olan ilginin İngilizce bir el kitabı olarak tecessüm etmiş son örneğidir. İleri çalışmalar için teşvik edici bir üslubun kullanıldığı eser İslâm tıbbının mahiyetine, kaynaklarına ve içeriğine ana hatlarıyla ve belli problemler ekseninde temas etmekte, bilimsel açıdan doyurucu ve keyifli bir okuma sunmaktadır. Çevirmeni Prof. Dr. Mustakim Arıcı'dan dinliyoruz.

Bir İslam Şehrinin Anatomisi: Saraybosna

Hasan Aydın, İslam medeniyetinin izlerini ve özellikle Saraybosna’da vücut bulan son büyük ifadesini kapsamlı bir biçimde anlatıyor. Çok katmanlı mimari yapısıyla Saraybosna’yı anlatan pek çok eser yazıldı, bunların arasında bu kitabın özel bir yeri var. Medine’den Bosna’ya İslam şehir tasavvurunun izini süren Hasan Aydın, Boşnak kimliğinin oluşumunu, Osmanlı ile beliren yeni şehir siluetini ayrıntılarıyla ele aldı. Tarihin ana imarının büyük şehirlerin vadisinden aktığını Ali Paşa Camisi, Gazi Hüsrev Bey Külliyesi, Ferhadiye Caddesi, Mostar, Poçitel, Nezir Ağa Camisi, vezirlerin gözbebeği Travnik ve Drina Köprüsü üzerinden gözler önüne seriyor. Beş asırlık bir serüvenin ardından yaşanan yıkımlar ve yeni kimlik inşasının gerilimleri ve nüfuz çekişmeleri bağlamında anlatılıyor. Bosna’ya böyle bakmak sadece tarihe daha yakından şahitlik etmek değil, bir kurtarma, bir felaket ya da veda anında bir dostun yanında olmaktır.

ismailgulec.net