Klasik şiirimizi anlatan kitaplarda klasik üslup, sebk-i hindî, hikemî üslup ve mahallileşmeden bahsedilir. Bu tasnifin üslup olarak değerlendirilmesi bir tartışma konusu olup bu yazıda hikemî şiir üzerinde duracağım. Daha önce hikemî şiirin bir yönüne değinen kısa bir yazı yazmıştım. Bu sefer kapsamı genişletip daha teferruatlı ele almaya çalışacağım.
Hikem hikmetin çoğulu olup hikmetler anlamına gelir. Hikemî şiire geçmeden önce hikmetin sözlük anlamları üzerinde duralım. Hikmet için biri eski biri yeni sözlükte şu anlamlar verilmiş:
Kâmûs-ı Türkî: 1. Hakîmlik, hakîm adamın hâli, akl-ı kâmil ile ilm-i âlî: Lokman’ın hikmeti. 2. Felsefe ilmi ve şuûbâtı: hikmet-i İlâhiyye, hikmet-i tabîiyye, hikmet-i riyâziye, hikmet-i ameliyye. 3. Sırr-ı hafî, ne olduğu anlaşılmaz sebep ve hakîkat: Bunda bir hikmet vardır, hikmet-i İlâhiyye. 4. Hakîkat ve ahlâka müteallik kısa söz, mesel: hikem-i Süleyman.
Bir annenin çocuğuna “Sen mi geldin oğlum” diye sorması lise ve üniversite yıllarında okuldan geldiğimde rahmetli annemin geldiğimi gördüğü halde “Oğlum sen mi geldin?” diye sormasını ve verdiğim cevapları hatırlattı. Gençliğin verdiği heyecan veya çokbilmişlikle espri yaptığımı zannederek “Yok anne yoldayım, biraz sonra geleceğim, görmüyor musun anne, her gün aynı soruyu sormaktan yorulmadın mı” gibi o anki psikolojime bağlı olarak farklı cevaplar verirdim.
Soru, o zamanlar anlamadığım bir şeydi ve bana çok saçma gelirdi. Oysa şimdi annemin neden geldiğimi gördüğü halde geldin mi diye sormasını çok daha iyi anlıyorum.
Her şeyden önce Türkçede soruların her zaman bilgi edinmek için sorulmadığını hatırlatayım. Bir sorunun farklı işlevleri olabilir. Gelen birine “Geldiniz mi?” diye sormak aynı zamanda nezaket icabı söylenen kalıplaşmış bir sözdür ve “Hoş geldiniz” demenin samimi farklı bir söyleniş biçimidir. Bu söz ile geleni fark ettiğini ve karşıladığını gösterir. Maksat bilgi almak değil, ilgi göstermektir.
İslâm tıbbı; nebevî tıbbı, antik dünyadan tevarüs edilen tıp geleneklerini ve özellikle Yunan tıbbını, İslâm’ın yayıldığı coğrafyalarda cari olan halk tıplarını ve okült uygulamaları da içeren hayli zengin bir tıp geleneğinin adıdır. Kendi başına sahip olduğu büyüleyiciliğe ilaveten İslâm tıbbı, modern Batı tıbbının temellerinin şekillendiği Avrupa’ya etki etmesi sebebiyle de ayrıca önemlidir. Zira İslâm tıbbı geç Orta çağ ve modern dönemin başlarında Avrupa’da tıp eğitiminin esasını oluşturmuştur. İslâm tıp tarihi alanındaki en velut yazarlar arasında kabul edilen Emilie Savage-Smith ve Peter E. Pormann’ın kaleme aldığı bu çalışma, Batı’da İslâm tıbbına olan ilginin İngilizce bir el kitabı olarak tecessüm etmiş son örneğidir. İleri çalışmalar için teşvik edici bir üslubun kullanıldığı eser İslâm tıbbının mahiyetine, kaynaklarına ve içeriğine ana hatlarıyla ve belli problemler ekseninde temas etmekte, bilimsel açıdan doyurucu ve keyifli bir okuma sunmaktadır. Çevirmeni Prof. Dr. Mustakim Arıcı'dan dinliyoruz.
Bir İslam Şehrinin Anatomisi: Saraybosna
Hasan Aydın, İslam medeniyetinin izlerini ve özellikle Saraybosna’da vücut bulan son büyük ifadesini kapsamlı bir biçimde anlatıyor. Çok katmanlı mimari yapısıyla Saraybosna’yı anlatan pek çok eser yazıldı, bunların arasında bu kitabın özel bir yeri var. Medine’den Bosna’ya İslam şehir tasavvurunun izini süren Hasan Aydın, Boşnak kimliğinin oluşumunu, Osmanlı ile beliren yeni şehir siluetini ayrıntılarıyla ele aldı. Tarihin ana imarının büyük şehirlerin vadisinden aktığını Ali Paşa Camisi, Gazi Hüsrev Bey Külliyesi, Ferhadiye Caddesi, Mostar, Poçitel, Nezir Ağa Camisi, vezirlerin gözbebeği Travnik ve Drina Köprüsü üzerinden gözler önüne seriyor. Beş asırlık bir serüvenin ardından yaşanan yıkımlar ve yeni kimlik inşasının gerilimleri ve nüfuz çekişmeleri bağlamında anlatılıyor. Bosna’ya böyle bakmak sadece tarihe daha yakından şahitlik etmek değil, bir kurtarma, bir felaket ya da veda anında bir dostun yanında olmaktır.
Klasik şiirimizi anlatan kitaplarda klasik üslup, sebk-i hindî, hikemî üslup ve mahallileşmeden bahsedilir. Bu tasnifin üslup olarak değerlendirilmesi bir tartışma konusu olup bu yazıda hikemî şiir üzerinde duracağım. Daha önce hikemî şiirin bir yönüne değinen kısa bir yazı yazmıştım. Bu sefer kapsamı genişletip daha teferruatlı ele almaya çalışacağım.
Hikem hikmetin çoğulu olup hikmetler anlamına gelir. Hikemî şiire geçmeden önce hikmetin sözlük anlamları üzerinde duralım. Hikmet için biri eski biri yeni sözlükte şu anlamlar verilmiş:
Kâmûs-ı Türkî: 1. Hakîmlik, hakîm adamın hâli, akl-ı kâmil ile ilm-i âlî: Lokman’ın hikmeti. 2. Felsefe ilmi ve şuûbâtı: hikmet-i İlâhiyye, hikmet-i tabîiyye, hikmet-i riyâziye, hikmet-i ameliyye. 3. Sırr-ı hafî, ne olduğu anlaşılmaz sebep ve hakîkat: Bunda bir hikmet vardır, hikmet-i İlâhiyye. 4. Hakîkat ve ahlâka müteallik kısa söz, mesel: hikem-i Süleyman.
Bir annenin çocuğuna “Sen mi geldin oğlum” diye sorması lise ve üniversite yıllarında okuldan geldiğimde rahmetli annemin geldiğimi gördüğü halde “Oğlum sen mi geldin?” diye sormasını ve verdiğim cevapları hatırlattı. Gençliğin verdiği heyecan veya çokbilmişlikle espri yaptığımı zannederek “Yok anne yoldayım, biraz sonra geleceğim, görmüyor musun anne, her gün aynı soruyu sormaktan yorulmadın mı” gibi o anki psikolojime bağlı olarak farklı cevaplar verirdim.
Soru, o zamanlar anlamadığım bir şeydi ve bana çok saçma gelirdi. Oysa şimdi annemin neden geldiğimi gördüğü halde geldin mi diye sormasını çok daha iyi anlıyorum.
Her şeyden önce Türkçede soruların her zaman bilgi edinmek için sorulmadığını hatırlatayım. Bir sorunun farklı işlevleri olabilir. Gelen birine “Geldiniz mi?” diye sormak aynı zamanda nezaket icabı söylenen kalıplaşmış bir sözdür ve “Hoş geldiniz” demenin samimi farklı bir söyleniş biçimidir. Bu söz ile geleni fark ettiğini ve karşıladığını gösterir. Maksat bilgi almak değil, ilgi göstermektir.
