Geçmişten günümüze, en çok konulan kız isimleri

Ülkemizde her sene sonunda çeşitli istatistikler yayınlanır. Bunlardan biri de o sene doğan çocuklara verilen isimler hakkındadır. Beşer senelik dönemlerde değişen isimler olmakla birlikte hiç değişmeyen isimler de yer alır.

Nüfus ve Vatandaşlık Genel Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada 2020 yılında, en çok verilen erkek ismi Yusuf, kız ismi ise Zeynep imiş. Elif ve Defne ise Zeynep'ten sonra isimler. Sıralama, Asel, Azra, Eylül, Nehir, Eslem ve Asya şeklinde devam ediyor.

Son yıllardaki durum bu. Peki önceki yıllarda nasıldı?

Cumhuriyetin ilk dönemlerinde, yani 1923-1930 arasında doğan kız çocuklarına en çok verilen isimler, Fatma, Ayşe, Emine, Hatice ve Zeynep. Bu beş isim, 1990'lı yıllara kadar sıralaması değişmekle birlikte konulmaya devam etmiş. 1990'lardan itibaren dizin değişmeye başlamış ve kız çocuklarına en çok verilen isim Merve olmuş ve Fatma, ikinci sıraya düşmüş. Büşra, Elif ve Kübra ise ilk beşe giren diğer isimler. Zeynep ise yedinci sıraya gerilemiş. 2000'li yıllara gelindiğinde Zeynep ilk sıraya yükselmiş ve onu Elif takip etmiş. Ecrin, Hiranur, Defne, Yağmur, Miray, Ebrar, Zehra ve Azra gibi isimler de onu takip etmiş.

Dizinlerden gördüğümüz kadarı ile, 2010'lardan sonra Fatma, Ayşe, Emine ve Hatice gibi isimler, çocuklara eskisi kadar çok konulmaz olmuş.

Ya Osmanlılar?

Osmanlılarda kız çocuklarına verilen isimlerin tutulduğu kayıtlar elimizde yok elbette. Ancak kadı sicillerinde ve tereke defterlerinde geçen isimlere bakılarak bir kanaat edinilebilir.

Hocam İsmail Erünsal'ın binbir emek ile çalışıp gün yüzüne çıkardığı tereke defterlerinden bahsettiği çalışmasında, terekelerde geçen isimler, geçme sıklıklarına göre dizinlenmiş. Dizinde yer alan ilk on beş ismi, kim olduklarını yanına ilâve ederek nakledeyim:

Fâtıma: Hz. Peygamber'in "gözümün nuru" diye sevdiği torunları Hz. Hasan ve Hüseyin'in annesi olan kızı.

Ayşe: Hz. Peygamber'in hanımı, Hz. Ebûbekir'in kızı.

Hatice: Hz. Peygamber'in yaşayan tüm çocuklarının annesi olan ilk eşi.

Âmine: Hz. Peygamber'in annesi. Bizde daha çok Emine şeklinde geçer.

Zeynep: Hz. Peygamber'in kızının ve Hz. Peygamber'in, Hz. Fâtıma ve Hz. Ali'den olan torunu, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in kızkardeşi.

Rukiye: Hz. Peygamber'in kızı.

Ümmü Gülsüm: Hz. Peygamber'in kızının ve Hz. Peygamber'in Hz. Fatıma ve Hz. Ali'den olan torunun adı. Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in kızkardeşinin adı.

Havva: İlk yaratılan kadın, Hz. Âdem'in eşi ve insanoğlunun annesi.

Hanife: Hanefi mezhebinin kurucusu Numan bin Sabit'in kızı.

Züleyha: Hikâyesi, Kur'ân'ın en güzel kıssasında anlatılan kadın.

Râbia: Sûfîlerin öncüsü Basralı kadın mutasavvıf.

Safiye: Hz. Peygamber'in hanımlarından.

Habibe: Hz. Peygamber'in "Allah'ın sevgilisi" anlamında Habib isminin kadın için söylenileni.

Sâliha: İyi amel sâhibi, günah işlemekten kaçınan anlamında Sâlih'in kadın ismi olarak söylenileni.

Emetullah: Allah'ın hizmetkârı anlamında, IV. Mehmed'in eşi, II. Mustafa ve III. Osman'ın annesinin adı.

Ümmühan: Aslı, Ümmü Hanî'dir. Hz. Ali'nin kızkardeşi ve Hz. Peygamber'in amcasının kızı.

Bu isimlerin sahiplerine baktığımızda, ekseriyetinin Hz. Peygamber'in ailesi ve yakınları olduğunu görürüz. Şüphesiz, Hz. Peygamber'in ailesindeki kadınların sayısı bu kadar az değildi ama ecdâdımız, özellikle hem ehl-i beyt, hem de Türkçe sesletime uygun olan veya uydurulan isimleri tercih etmiş. Üstüne, geleneğimizde aile büyüğü adını koymak gelince bu isimler asırlar boyunca kız çocuklarına konulagelmiş.

Bunlardan başka Dilbeste, Anber-sima, Gülbeyaz, Şehbaz, Mehcebin, Zülfisiyah, Hüsnüşah, Gülbuy, Mehpare, Hürrem, Bağ-ı cinan, Dildare, Def-i gam gibi isimler var ama bu isimler cariyelere sonradan verilen isimler. Câriyeler azâd edildiğinde kendilerine yeni bir isim alarak hayatlarını sürdürüyor.

Zeynep: En sık konulan isim

Hem Osmanlılarda, hem de günümüzde en sık rastlanılan isim Zeynep. İlginç olan durum, 1990'ların sonuna kadar Osmanlılarda en sık kullanılan isimler neredeyse aynı iken 2000'lerle birlikte isimler değişmeye başlıyor.

Günümüzde, özellikle kültürlü ve eğitimli aileler kızlarına Osmanlılar döneminde verilen isimleri vermeye başladı. Eğer çift isim ise biri çoğunlukla geleneksel bir isim oluyor.

Son yıllarda Zeynep'in tekrar popüler olması sanırım her şeyi tüketerek yaşadığımız çağda tükenmeyen şeyleri aramaya başladığımızın bir işareti. Önümüzdeki yıllarda geleneksel isimlerin daha fazla konulacağını düşünüyorum.

Yoksa benim fazla iyimser olduğumu mu düşünüyorsunuz?



Bu yazıyı, Facebook'ta paylaşayım...

Bu yazıyı, Twitter'da paylaşayım...

Bu yazıyı, LinkedIn'de paylaşayım...

Bölümler

Yazılarım

Yazılarımı okuyabileceğiniz sayfadır.

Kitaplarım

Kitaplarımı görebileceğiniz sayfadır.

Basında

Basındaki haberleri görebileceğiniz sayfadır...

Etkinlikler/Takvim

Tüm etkinlik, toplantı ve konuşmalarımın haberini takip edebileceğiniz sayfadır.

Videolar

Meclis-i Meşayhi ne idi, nasıl kuruldu ve ne iş yapardı?

Sarayın tekkelerle olan yaklaşımı nasıldı?
Abdülhamit döneminde tekke ve tarikatlarla ilgili ne tür bir düzenleme neden yapıldı?
Meclis-i Meşayih’ten önce tekkelerin durumu ve teftişi nasıldı?
Meclis-i Meşayih neden kuruldu?
Meclis-i meşayihin görevleri nelerdi?
Meclis-i meşayih kimlerden oluşuyordu?
Bir tekke nasıl teftiş edilirdi?
Tekkeye şeyh atamalarındaki rolü neydi?
Meclis-i Meşayih’in kurulması ile arzu edilen ve beklenen netice hasıl oldu mu?
İstanbul dışındaki tekkelerle münasebetler nasıl yürütülüyordu?
Meclis-i Meşayih’ten sonra tekkelerin durumu ne oldu?

Şeb-i Arus nedir?

Şeb-i arus nedir? Neden her yıl anıyoruz?
Sadece akşamı mı ihya edilir? Gün içinde başka bir merasim olur mu?
Sadece Mevleviler için mi önemlidir?
Konya’dan başka bir yerde anma merasimi tertip edilemez mi?
Şeb-i arusta yapılan törenin adı nedir? Hangi isimler yanlış hangileri doğrudur?
Şeb-i arusun manası nedir? İrtihalin düğün gecesi olarak nitelendirilmesinin sebebi nedir?
Diğer piran-ı azizanın irtihalleri için de şeb-i arus kullanılabilir mi?
Şeb-i arus nasıl idrak edilmelidir?
17 Aralık'ta mukabele-i şeriflerin diğerlerinden farkı var mıdır? O güne has bir âyin-i şerif var mıdır?
Şeb-i arus merasiminin ardından okunan gülbankı açıklar mısınız?

ismailgulec.net