Karagöz’ün Ramazan’ı

Ramazan’ın vazgeçilmezlerinden biri de Karagöz oyunu idi. Bu oyunun en büyük ustaları iftar sonrası sanatlarını yazın Veznecilerden İtfaiye meydanına kadar uzanan caddenin etrafında, kışın ise paşa konaklarında, mahalle kahvehanelerde hayal perdelerini kurar, sanatlarını icra ederlerdi. Ancak zamanla Karagöz unutulur oldu. Onun yerini çeşitli eğlence araçları aldı.

Ramazan bizim toplum için her zaman dini olduğu kadar sosyal ve kültürel bir etkinlik oldu. Her kültürel etkinlikte olduğu gibi atalarımız Karagöz’ü de hem eğlence hem de öğretim aracı olarak değerlendirmesini bildi. Karagöz üzerinden kimi hakikatlerin nasıl aktarıldığını bir örnek vererek izah etmeye çalışayım.

Ramazan ayında Karagöz oyunu başlamadan önce Hacivat perdeye meşhur bir şarkı söyleyerek iner. Şarkının sözleri şöyle:

On kere demedim mi sana sevme dokuz yâr
Sekizde sefa, yedide vefa olmaya zinhar
Altı ile beş dört ile hiç başa çıkılmaz
Üçün ikisin terk ede gör tâ kala bir yâr

Hacivat acaba bu şarkıyı sadece dinleyenleri eğlendirmek için mi söyledi?

Savaş Barkçın’ın bir televizyon programında anlattıklarını özetlersem sanırım meramımı daha iyi anlatacağım.

“Bu gölge oyunu seyircilere hangi mesajı veriyor, hangi düşüncelere sevk ediyor? Beni şahsen sevk ettiği şey şudur; dünyada biz yaşıyoruz fakat dünya hayatı geçici bir hayat. Işık söndüğü vakit orada herhangi bir suret görmeniz mümkün değil. Kişinin ömür ışığı da söndüğü vakit bu dünyada yapacağı bir şey kalmıyor. O yüzden on tane sevenle başlayan birinin mutlaka bire, yani Rabbine âşık olarak, O’na bağlanarak hayatı tamamlaması gerekiyor. Dünya hayatı bir eksiltme hayatı. Ömrümüz eksiliyor, nefesimiz eksiliyor... Ve bir mânâda gerçek dostun da kim olduğunu diğer dostları eksilte eksilte en sonunda anlıyoruz. Bu güzel havayı gelin hep birlikte terennüm edelim.”

Bu açıklamadan sonra Hacivat’ın okuduğu şarkıya tekrar bakalım. Hacivat çok önemli şeyler söylüyor bize. Hacivat’ın muhatabı biziz. Bizim birkaç kez denilmekle söz dinlemediğimizi biliyor olacak ki on kere dediğini hatırlatıyor. Dokuz yar sevmek ise bizim şıpsevdiliğimize işaret ediyor. Bu sözlerinden bizi ne kadar yakından tanıdığı da belirli olmuyor mu?

Dokuz yar ile maksat bu dünyanın bize sunduğu nimetler. Mal, mülk, servet, şöhret, şehvet, oyun, eğlence ve insanı gaflete düşüren her türlü nesne ve heves kastedilmekte.

Bir sonraki mısrada ise sekizde mutluluğun yedide de vefânın olmadığını söylerken bize dünyanın nimetleri ile mutlu olamayacağımızı hatırlatıyor. Altı, beş ve dört ile başa çıkılmaz, derken bizi uyarmaya devam ediyor. Sanki Hacivat’ın sözünü dinleyip dünyaya dair olan isteklerimizin sayısını azalttık, dörde kadar düşürdük. Eh artık bu kadarı da olsun, diye düşündüğümüzü anlayan Hacivat bizi uyarmaya devam ediyor. Dörde kadar düşürdün ama yetmez, daha da düşürmelisin diyor.

Son mısra ise maninin en önemli mısraı. Üçe kadar düşürdüğün kalbindeki sevgiyi bire indirmelisin, derken her yiğidin bir sevgilisi, dostu olması gerektiğini söylüyor.

Bir yâr ile ne kastediyor?

Karagöz’ün nasıl bir oyun olduğunu hatırlarsak bir yâr ile kastedilenin ne olduğunu anlamamız kolay olacak. Karagöz’ü icat ettiğine inanılan Küşteri’nin aynı zamanda bir mutasavvıf olduğunu hatırlamamız kâfi. Şeyh Küşterî, söylenilenlerin aksine Hacivat’ı bir mürşit, Karagöz’ü bir mürit olarak düşünür ve Hacivat’a sözlerini iki anlama da gelecek şekilde söyletir. Onu dinleyenler arasında hakikatten haberdar olmayanlar güler, bilenler düşünür.

Şeyh Küşterî’nin ilk Karagöz oyununu nasıl oynattığını Enver Behnan Şapolyo’dan nakledelim:

“Şeyh Küşteri, bir gün dersini bitirdikten sonra, müritlerinden biri kendisine şu suali sorar:

- Üstat bize, irşatlarınızla hak yolunu anlattınız… Biz bunlarla uhrevî âlemi anladık. Fakat bu dünyevî âlem ve hayat nedir?

Hemen Şeyh Küşteri başından sarığını çözerek, odanın bir köşesine derhal bir perde kurdu. Mürtlerine dönerek:

- Bu perdenin dört köşesi şunlardır: Şeriat, tarikat, hakikat, marifet köşeleridir. Sonra dört kenarlı olarak perdenin her dıl’ını üçe bölerek, on iki bölüm yaptıktan sonra:

- Bu bölümler de on iki imamdır.

Daha sonra bu perdenin arkasında bir meşale yaktı. Sağ elini meşale ile perde arasına tutarak bir gölge yaptı. Müritlerine:

- İşte mollalar! Şu gördüğünüz perde dünyadır. Arkasında yanan meşale ise ruhtur. Şu elimin gölgesi de cisimdir.

Meşaleyi püf diyerek söndürdü. Sonra:

- Şu yanan meşaleye püf denilince sönüyor. Meşale sönünce derhal cisim kayboluyor. İşte hayat budur. Ruh sönerse cisim de kaybolur. Yalnız bâkî kalan perdedir. Perde dünyadır. İşte kişiler bu perdede oynayan birer hayaldir. Bu perdenin hâliki Hakk’tır.”

Şimdi Hacivat’ın perdeye inerken okuduğu o şarkıyı bir kez daha dinler misiniz?



Bu yazıyı, Facebook'ta paylaşayım...

Bu yazıyı, Twitter'da paylaşayım...

Bu yazıyı, LinkedIn'de paylaşayım...

Bölümler

Yazılarım

Yazılarımı okuyabileceğiniz sayfadır.

Kitaplarım

Kitaplarımı görebileceğiniz sayfadır.

Basında

Basındaki haberleri görebileceğiniz sayfadır...

Etkinlikler/Takvim

Tüm etkinlik, toplantı ve konuşmalarımın haberini takip edebileceğiniz sayfadır.

Videolar

Geylani İlahiler

Güfte: Belirsiz Beste: Abdullah Uysal
Hamdülillah keşfedip alemleri ser-tâ-be-pâ
Düştü râhım câyına sultânım Abdülkadir'in
2. Güfte: Hüseyin Vassaf Beste: Abdullah Uysal
Mest etti beni mithat-i Abdülkadir
Cezbetti beni Hazret-i Abdülkadir
3. Güfte ve Beste: Hüsnü Sarıer
Hiç bulunmaz akrânı
Mahz-ı lutf-i Yezdânî
Gavsu'l-a'zam Geylânî
Sultân Abdülkâdir'in
4. Hicaz-Uşşak Şugul
Abdülkâdir Geylânî yâ ze’l-fazli ve’l-ihsânî
5. Güfte: Anonim Beste: Abdullah Uysal
Geylan’dan yürüdü dil-güşâ ile
Erenler sultanı Pir Abdülkâdir
6. Güfte: Aşkî Beste: Aşkî
Meded yâ gavsü’l-a’zâm pîr Sultan Abdülkadir
Mevhibe-i muazzâm pîr Sultan Abdülkadir
7. Güfte: Anonim Beste: Hafız Hüsameddin Efendi
Abdülkadirü’l-Geylani zü’t-tasrî ve fi’l-ekvânî
Ya Mevlâye ferdâ ‘anhu rıdvânen alâ rıdvânî
8. Güfte ve beste: Anonim
Allah Allah Rabbünâ yâ men aynî sâdîrî
Sultanu küllün evliyâ pîrim Abdülkâdirî

Neyzen Tevfik'in Tasavvuf Dünyası

Neyzen Tevfik’in layıkı veçhile tanınıyor mu?
Neyzen dervişlerin gölgesi altına ne zaman ve ne vesile ile girdi?
Mevlevihane yılları ona ne kazandırdı?
Mevlevî olduğunu açıkça beyan ettiği şiirleri var.
Mısır’a neden gidiyor ve orada neler yapıyor?
Mehmet Akif’le tanışması ve dostluğu
Bektaşilikle tanışması
Sohbetlerine gittiği veya çevresinde bulunduğu tasavvufî yönüyle bilinen zâtlar
Şiirlerinde en çok üzerinde durduğu konular
Fuzulî’nin tahmis ettiği gazelin nesini beğendi?
Hicivleri
Onunla ilgili anlatılan fıkraların özellikleri
Hakkında yazılan yazılarda en çok hangi özelliği üzerinde duruluyor?
Resulullah neşesinde olmasının sırrı nedir?

ismailgulec.net